AuDHD u dorosłych - jak rozpoznać współwystępowanie autyzmu i ADHD?
AuDHD u dorosłych oznacza współwystępowanie autyzmu (ASD) i zespołu nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi (ADHD) u jednej osoby. Może wiązać się z jednoczesnym występowaniem trudności w koncentracji, organizacji, komunikacji społecznej i przetwarzaniu bodźców. AuDHD nie jest odrębną jednostką diagnostyczną – rozpoznaje się autyzm i ADHD zgodnie z odpowiednimi kryteriami. Obraz trudności jest indywidualny i nie można go ustalić na podstawie pojedynczych zachowań.
Możesz potrzebować uporządkowanego planu dnia, ale szybko się nim nudzić. Możesz godzinami koncentrować się na swojej pasji, a jednocześnie mieć trudność z rozpoczęciem prostych obowiązków. Takie pozornie sprzeczne doświadczenia bywają opisywane przez dorosłe osoby z AuDHD, choć same w sobie nie potwierdzają współwystępowania autyzmu i ADHD.
Jakie są objawy AuDHD u dorosłych? Czym różni się od samego ADHD lub autyzmu? Dlaczego bywa rozpoznawane dopiero po 30. lub 40. roku życia i jak wygląda diagnostyka?
Co to jest AuDHD?
Nazwa AuDHD powstała z połączenia słów autism (autyzm) i ADHD (zespół nadpobudliwości psychoruchowej z deficytem uwagi). Określa osoby, u których występują jednocześnie zaburzenie ze spektrum autyzmu (ASD) i ADHD. Oba należą do zaburzeń neurorozwojowych, czyli takich, których cechy pojawiają się w okresie rozwoju. Mogą jednak zostać rozpoznane dopiero w dorosłości.
ADHD wiąże się przede wszystkim z utrzymującymi się trudnościami w zakresie uwagi i/lub nadpobudliwości oraz impulsywności, które wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Autyzm charakteryzuje się natomiast różnicami i trudnościami w komunikacji oraz interakcjach społecznych, a także ograniczonymi lub powtarzalnymi wzorcami zachowań, zainteresowań i aktywności. Mogą im towarzyszyć szczególne potrzeby sensoryczne i trudności związane ze zmianą rutyny.
Obecnie możliwe jest postawienie diagnozy zarówno ADHD, jak i autyzmu u tej samej osoby.
AuDHD nie oznacza jednak, że każda cecha autystyczna występuje razem z każdym objawem ADHD. Obraz funkcjonowania jest indywidualny, a nasilenie trudności może różnić się w zależności od środowiska i wymagań.
Potrzebuję rutyny, ale szybko się nudzę – jeden z paradoksów AuDHD
Jednym z doświadczeń opisywanych przez część dorosłych osób z AuDHD jest napięcie między potrzebą przewidywalności a poszukiwaniem stymulacji. Osoba autystyczna może szczególnie cenić ustalony rytm dnia, jasne zasady i możliwość wcześniejszego przygotowania się do zmian. Jednocześnie objawy ADHD mogą utrudniać konsekwentne realizowanie planów, podtrzymywanie uwagi przy monotonnych czynnościach czy organizowanie codziennych obowiązków.
Wyobraź sobie osobę, która dokładnie planuje weekend. Chce wiedzieć, o której wyjdzie z domu, gdzie zje obiad i kiedy wróci. Sam plan daje jej poczucie spokoju. Kiedy jednak przychodzi czas jego realizacji, może pojawić się trudność z rozpoczęciem działania, rozproszenie uwagi lub silna potrzeba zrobienia czegoś spontanicznego. Nie jest to dowód na AuDHD, ale przykład tego, jak różne cechy mogą wpływać na codzienne funkcjonowanie. Nie każda osoba z AuDHD doświadcza takiego napięcia. Nie jest ono również samodzielnym kryterium diagnostycznym.
AuDHD a koncentracja – dlaczego potrafię skupić się na pasji, ale nie na obowiązkach?
Trudności z uwagą nie zawsze oznaczają niemożność skoncentrowania się. U części osób z ADHD pojawiają się okresy bardzo intensywnego zaangażowania w interesującą aktywność, potocznie nazywane hiperfokusem. Jednocześnie zadania monotonne, wieloetapowe lub pozbawione natychmiastowej nagrody mogą być trudne do rozpoczęcia i kontynuowania.
W autyzmie mogą występować szczególnie intensywne, trwałe i szczegółowe zainteresowania określonymi tematami. Te dwa zjawiska nie są tym samym.
Intensywne zainteresowanie w autyzmie dotyczy przede wszystkim charakteru i znaczenia danej aktywności, natomiast trudności w regulowaniu uwagi w ADHD odnoszą się do sposobu kierowania i podtrzymywania koncentracji. U osoby z AuDHD oba mechanizmy mogą współwystępować. Przykładowo ktoś może posiadać rozległą wiedzę na temat swojej pasji, godzinami analizować szczegóły i jednocześnie mieć trudność z terminowym opłacaniem rachunków, przygotowaniem posiłku czy rozpoczęciem nieciekawego zadania zawodowego.
Nie wynika z tego automatycznie brak odpowiedzialności ani motywacji. Warto przyjrzeć się funkcjom wykonawczym, czyli procesom poznawczym pomagającym planować, organizować, rozpoczynać i kontrolować działania.
Trudności z rozpoczęciem zadania, organizacją obowiązków czy regulowaniem koncentracji mogą występować również u osób z samym ADHD. Dlatego warto rozróżnić objawy wynikające z zaburzeń uwagi od cech charakterystycznych dla autyzmu. Więcej o tym, jak ADHD wpływa na codzienne funkcjonowanie, przeczytasz w naszym artykule „ADHD u dorosłych – jak je rozpoznać i leczyć?”.
AuDHD a nadwrażliwość sensoryczna – kiedy codzienność staje się przeciążająca
Dla niektórych dorosłych osób z AuDHD istotnym źródłem trudności jest przetwarzanie bodźców. Głośna restauracja, intensywne światło, zapachy, dotyk określonych materiałów lub kilka rozmów prowadzonych jednocześnie mogą powodować znaczny dyskomfort. W autyzmie nietypowa reaktywność sensoryczna stanowi jeden z możliwych elementów obrazu diagnostycznego. U osób z ADHD również obserwuje się trudności związane z przetwarzaniem bodźców, choć same w sobie nie stanowią one podstawowego kryterium rozpoznania ADHD.
Współwystępowanie obu zaburzeń może sprawiać, że codzienne środowisko wymaga szczególnie dużego wysiłku adaptacyjnego. Przykładowo otwarte biuro może utrudniać koncentrację z powodu rozpraszających rozmów, a jednocześnie powodować przeciążenie hałasem i światłem. W takiej sytuacji pomocne może być nie tylko rozwijanie umiejętności organizacyjnych, ale także ograniczenie nadmiaru bodźców. Długotrwałe przeciążenie może wpływać nie tylko na koncentrację, ale również na samopoczucie i reakcje organizmu. Napięcie mięśni, problemy ze snem czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego nie muszą wynikać z neuroróżnorodności, dlatego warto przyjrzeć się także innym możliwym przyczynom. O tym, jak stres może przejawiać się w ciele, piszemy szerzej w artykule „Objawy somatyczne stresu – jak stres wpływa na ciało?”.
Dlaczego kontakty społeczne mogą być jednocześnie potrzebne i wyczerpujące?
U części osób z AuDHD pojawia się silna potrzeba kontaktów społecznych, spontaniczności i wspólnych aktywności, a jednocześnie trudność z odnajdywaniem się w niektórych sytuacjach interpersonalnych. ADHD może wiązać się z impulsywnym zabieraniem głosu, przerywaniem wypowiedzi czy trudnością z czekaniem na swoją kolej. Autyzm może wpływać na rozumienie niewypowiedzianych zasad społecznych, interpretowanie komunikatów niejednoznacznych i dostosowywanie komunikacji do kontekstu. Osoba może więc chętnie inicjować rozmowę, ale mieć trudność z odczytaniem momentu, w którym druga strona chce ją zakończyć. Może również czerpać przyjemność ze spotkań towarzyskich, a później potrzebować dłuższego czasu w spokojnym otoczeniu. Nie oznacza to, że osoby autystyczne nie potrzebują bliskości lub nie potrafią tworzyć satysfakcjonujących relacji. Trudności dotyczą raczej określonych aspektów komunikacji i wzajemnego dopasowywania się, a ich charakter jest bardzo zróżnicowany.
Maskowanie objawów AuDHD – dlaczego otoczenie nie zauważa trudności?
Maskowanie, nazywane również kamuflażem społecznym, polega na świadomym lub wyuczonym dostosowywaniu zachowania w taki sposób, aby lepiej odpowiadało oczekiwaniom otoczenia.
Może obejmować naśladowanie sposobu komunikowania się innych osób, przygotowywanie wypowiedzi przed spotkaniem, kontrolowanie mimiki lub ukrywanie zachowań związanych z regulowaniem napięcia. U części dorosłych osób autystycznych takie strategie rozwijają się przez wiele lat. Osoby z ADHD również mogą tworzyć rozbudowane sposoby kompensowania trudności, na przykład wielokrotne przypomnienia, bardzo szczegółowe harmonogramy lub nadmierne przygotowywanie się do zadań.
Z zewnątrz ktoś może więc sprawiać wrażenie osoby doskonale zorganizowanej i swobodnie funkcjonującej społecznie. Dopiero bliższa rozmowa pokazuje, ile wysiłku wymaga utrzymywanie takiego sposobu funkcjonowania. Maskowanie może pomagać w określonych sytuacjach, ale u niektórych osób wiąże się również ze znacznym zmęczeniem i obciążeniem psychicznym.
Samo maskowanie nie potwierdza jednak autyzmu ani AuDHD. Podobne strategie mogą występować również przy lęku społecznym, perfekcjonizmie czy innych trudnościach.
Dlaczego AuDHD bywa rozpoznawane dopiero po 30. lub 40. roku życia?
Późne rozpoznanie może mieć kilka przyczyn. Po pierwsze, objawy obu zaburzeń mogą wzajemnie komplikować obraz funkcjonowania. Część zachowań zwraca uwagę specjalisty, podczas gdy inne pozostają mniej widoczne. Po drugie, niektóre osoby przez wiele lat korzystają ze skutecznych strategii kompensacyjnych. Dopiero wzrost liczby obowiązków, zmiana pracy, rodzicielstwo lub utrata dotychczasowej struktury dnia ujawniają skalę trudności. Po trzecie, wcześniejsze rozpoznania mogą nie wyjaśniać całego obrazu. Osoba leczona z powodu lęku lub depresji może dopiero później rozpocząć diagnostykę neurorozwojową.
Nie oznacza to, że lęk i depresja są jedynie błędnymi diagnozami. Mogą rzeczywiście współwystępować z ADHD i autyzmem. Znaczenie ma również historia rozpoznawania zaburzeń neurorozwojowych u kobiet, u których część trudności mogła być mniej widoczna ze względu na sposób ich przejawiania się i stosowane strategie kompensacyjne. Diagnoza postawiona w dorosłości nie oznacza, że autyzm lub ADHD pojawiły się dopiero w tym okresie.
AuDHD u kobiet – czy objawy wyglądają inaczej?
U części kobiet trudności neurorozwojowe mogą pozostawać niezauważone przez wiele lat. Niektóre z nich opisują intensywny wysiłek związany z utrzymywaniem relacji, dopasowywaniem się do oczekiwań społecznych i organizowaniem codziennego życia. Mogą jednocześnie dobrze funkcjonować zawodowo i doświadczać znacznego przeciążenia poza pracą. Nie istnieje jednak jeden charakterystyczny dla wszystkich kobiet profil AuDHD.
Ważniejsze od płci jest indywidualne rozpoznanie objawów, ich historii rozwojowej oraz wpływu na funkcjonowanie. Warto również unikać przekonania, że każda kobieta z perfekcjonizmem, przeciążeniem społecznym i problemami z koncentracją ma AuDHD. Takie doświadczenia mogą mieć różne przyczyny.
AuDHD, samo ADHD czy autyzm? Najważniejsze różnice
Niektóre zachowania mogą wyglądać podobnie, choć stoją za nimi odmienne mechanizmy.
Obszar | ADHD | Autyzm |
Uwaga | Trudność w regulowaniu koncentracji, rozpraszalność | Możliwe intensywne, trwałe zainteresowania określonymi tematami |
Organizacja | Problemy z planowaniem, rozpoczynaniem i kończeniem zadań | Możliwa silna potrzeba struktury i przewidywalności |
Relacje społeczne | Impulsywność, przerywanie, trudność z czekaniem | Trudności w komunikacji społecznej i wzajemności interakcji |
Zmiany | Możliwe impulsywne poszukiwanie nowości | Możliwy dyskomfort związany z naruszeniem rutyny |
Bodźce | Mogą występować trudności sensoryczne | Nietypowa reaktywność sensoryczna może być cechą diagnostyczną |
To zestawienie pokazuje wybrane różnice, a nie pełne kryteria diagnostyczne.
U osoby z AuDHD mogą występować cechy z obu kolumn, ale ich połączenie nie musi tworzyć prostego, przewidywalnego wzorca. Ponadto trudności z organizacją, koncentracją czy relacjami mogą występować również w innych stanach, między innymi przy zaburzeniach lękowych, depresji, problemach ze snem i przewlekłym stresie. Dlatego rozpoznanie wymaga znacznie szerszej oceny niż porównanie własnych zachowań z internetową listą objawów.
Jak wygląda AuDHD w pracy i codziennym życiu?
Dla wielu dorosłych osób najważniejszym problemem nie jest samo nazwanie cech, ale ich praktyczne konsekwencje.
W pracy osoba może bardzo dobrze radzić sobie z zadaniami wymagającymi specjalistycznej wiedzy i szczegółowej analizy, a jednocześnie mieć trudność z zarządzaniem wieloma równoległymi obowiązkami. Niespodziewane spotkania, częste zmiany priorytetów i hałaśliwe otoczenie mogą dodatkowo zwiększać obciążenie.
W domu może pojawiać się potrzeba uporządkowanej przestrzeni, która może współistnieć z trudnością w jej utrzymaniu. Ktoś może odczuwać silny dyskomfort związany z chaosem, a jednocześnie mieć problem z rozpoczęciem sprzątania, segregowaniem rzeczy lub konsekwentnym realizowaniem codziennych czynności.
W relacjach trudności mogą dotyczyć komunikowania potrzeb, planowania wspólnego czasu, reagowania na nieoczekiwane zmiany lub radzenia sobie z przeciążeniem podczas konfliktów. Ważne jest, aby nie przypisywać każdej trudności relacyjnej neuroróżnorodności. Zachowania partnerów, jakość komunikacji i wzajemne poszanowanie granic nadal mają znaczenie.
Nie każda trudność z koncentracją, organizacją czy radzeniem sobie z napięciem świadczy o ADHD lub autyzmie. Podobne problemy mogą nasilać się w okresach przewlekłego stresu, niedoboru snu i przeciążenia obowiązkami. Jeśli chcesz lepiej zrozumieć, jak reagować na codzienne napięcie, przeczytaj również „7 sposobów na stres – jak radzić sobie ze stresem?”.
Jak rozpoznać AuDHD u dorosłych? Pytania pomocne przed diagnostyką
Poniższe pytania mogą pomóc uporządkować obserwacje. Nie są testem diagnostycznym i nie pozwalają ustalić, czy występuje AuDHD.
Czy od dzieciństwa doświadczałam trudności z koncentracją, impulsywnością lub organizacją, które wpływały na moje funkcjonowanie?
Czy od wczesnych lat miałam trudności związane z komunikacją społeczną, rozumieniem niepisanych zasad lub nawiązywaniem relacji?
Czy szczególnie ważne są dla mnie rutyna, przewidywalność i jasne zasady?
Czy mimo potrzeby uporządkowania często trudno mi realizować własne plany?
Czy określone bodźce, takie jak dźwięki, światło lub dotyk, powodują u mnie znaczny dyskomfort?
Czy moje zainteresowania bywają wyjątkowo intensywne, szczegółowe lub długotrwałe?
Czy przygotowuję się do rozmów i sytuacji społecznych znacznie bardziej, niż dostrzega to otoczenie?
Czy codzienne zadania wymagają ode mnie nieproporcjonalnie dużego wysiłku mimo posiadanych umiejętności?
Czy trudności występują w różnych obszarach życia, a nie wyłącznie podczas jednego okresu stresu?
Czy wcześniejsze wyjaśnienia moich trudności pozostawiają istotne pytania bez odpowiedzi?
Istotna jest nie tylko liczba odpowiedzi twierdzących, ale przede wszystkim charakter trudności, czas ich występowania i wpływ na codzienne życie.
Nawet wiele odpowiedzi twierdzących nie stanowi potwierdzenia AuDHD.
Diagnostyka AuDHD u dorosłych – od czego zacząć?
AuDHD nie rozpoznaje się jednym testem. Proces diagnostyczny powinien obejmować ocenę kryteriów ADHD i autyzmu, analizę historii rozwojowej oraz sprawdzenie innych możliwych przyczyn zgłaszanych trudności. W przypadku ADHD specjalista może korzystać z ustrukturyzowanych wywiadów, takich jak DIVA-5, a także narzędzi przesiewowych, między innymi ASRS. W diagnostyce autyzmu stosuje się wywiad kliniczny i ocenę rozwoju, a w uzasadnionych przypadkach narzędzia takie jak ADOS-2 lub ADI-R.
Nie każdy proces diagnostyczny wymaga identycznego zestawu narzędzi. Szczególne znaczenie mają informacje o funkcjonowaniu w dzieciństwie, ponieważ oba zaburzenia mają charakter neurorozwojowy. Pomocne mogą być wspomnienia rodziny, dokumentacja szkolna lub wcześniejsze opinie specjalistów. Ich brak nie musi jednak uniemożliwiać diagnostyki. Ważne jest również rozróżnienie objawów ADHD i autyzmu od innych problemów, które mogą wpływać na uwagę, relacje społeczne czy tolerancję bodźców. Kwestionariusze internetowe mogą pomóc zdecydować, czy warto zgłosić się na konsultację, ale nie zastępują kompleksowej diagnostyki prowadzonej przez odpowiednio przygotowanego specjalistę.
Czy AuDHD można leczyć?
Warto rozróżnić leczenie określonych objawów i trudności od prób usuwania cech neurorozwojowych. Autyzm nie jest chorobą, którą należy „wyleczyć”. Wsparcie powinno koncentrować się na potrzebach danej osoby, poprawie jakości życia i ograniczaniu barier utrudniających codzienne funkcjonowanie. W ADHD stosuje się między innymi leczenie farmakologiczne, choć nie zawsze jest konieczne oraz odpowiednio dobrane oddziaływania psychologiczne.
Jeżeli ADHD i autyzm współwystępują, plan pomocy powinien uwzględniać oba rozpoznania. Nie istnieje jeden schemat postępowania odpowiedni dla wszystkich osób z AuDHD. U części dorosłych istotne będzie leczenie objawów ADHD. U innych równie ważne mogą okazać się dostosowania środowiskowe, wsparcie w organizacji codzienności, rozpoznawanie przeciążenia sensorycznego lub leczenie współwystępującego lęku czy depresji.
Psychoterapia może pomagać w radzeniu sobie z konkretnymi trudnościami emocjonalnymi, relacyjnymi i adaptacyjnymi. Powinna być jednak dostosowana do potrzeb osoby neuroróżnorodnej. Psychoterapia nie polega na eliminowaniu cech neurorozwojowych. Może natomiast pomagać w radzeniu sobie z lękiem, przeciążeniem, trudnościami emocjonalnymi i problemami w relacjach.
Jeżeli podejrzewasz u siebie ADHD, autyzm lub ich współwystępowanie, możesz rozpocząć od bezpłatnej konsultacji w Centrum Psychoterapii HELP. Pomożemy Ci wstępnie uporządkować zgłaszane trudności i ustalić, jaki rodzaj dalszego wsparcia może być odpowiedni.
Umów bezpłatną konsultację - www.cphelp.pl/konsultacja lub tel/sms 606 601 602.
Co może pomóc w codziennym funkcjonowaniu z AuDHD?
Przydatne rozwiązania nie zawsze wymagają całkowitej zmiany stylu życia. Czasami najważniejsze jest dopasowanie otoczenia i sposobu organizowania obowiązków do rzeczywistych potrzeb.
Ograniczanie liczby jednoczesnych bodźców. Praca w spokojniejszym pomieszczeniu, korzystanie ze słuchawek tłumiących hałas lub możliwość robienia przerw mogą zmniejszać przeciążenie.
Struktura z przestrzenią na elastyczność. Zamiast planować każdą minutę, można wyznaczyć stałe punkty dnia i pozostawić miejsce na nieprzewidziane sytuacje.
Zewnętrzne wsparcie organizacji. Kalendarze, przypomnienia, wizualne listy zadań i dzielenie dużych obowiązków na mniejsze etapy mogą pomagać w radzeniu sobie z trudnościami wykonawczymi.
Jasna komunikacja. Konkretne ustalenia dotyczące oczekiwań, terminów i sposobów kontaktu mogą ograniczać nieporozumienia w pracy i relacjach.
Rozpoznawanie własnych granic. Warto obserwować, po jakich sytuacjach pojawia się przeciążenie i jakie warunki sprzyjają regeneracji.
Nie każda strategia będzie równie skuteczna dla wszystkich. Pomocne rozwiązania powinny wynikać z indywidualnego profilu potrzeb, a nie z samej etykiety diagnostycznej.
Czy diagnoza AuDHD w dorosłości ma sens?
Dla części osób rozpoznanie obu zaburzeń pozwala lepiej zrozumieć doświadczenia, które wcześniej wydawały się niespójne. Może pomóc wyjaśnić, dlaczego określone zadania od lat wymagały dużego wysiłku, skąd wynikały niektóre trudności społeczne lub dlaczego standardowe sposoby organizacji pracy nie przynosiły oczekiwanych rezultatów. Diagnoza może również ułatwić dobranie odpowiedniego wsparcia.
Nie oznacza jednak, że wszystkie dotychczasowe doświadczenia należy interpretować wyłącznie przez pryzmat AuDHD. Człowiek pozostaje kimś więcej niż zestawem objawów i rozpoznań. Warto traktować diagnozę jako narzędzie służące lepszemu rozumieniu potrzeb, a nie jako wyjaśnienie każdego zachowania.
Nie każda trudność musi mieć nazwę, żeby zasługiwała na uwagę
Możesz przez lata radzić sobie z obowiązkami, budować relacje i osiągać zawodowe sukcesy, a jednocześnie doświadczać trudności, których otoczenie nie dostrzega. Czasami dopiero w dorosłości zaczynamy zastanawiać się, dlaczego pewne sytuacje wymagają od nas znacznie większego wysiłku niż od innych. Rozpoznanie AuDHD może pomóc części osób lepiej zrozumieć własny sposób funkcjonowania. Nie jest jednak odpowiedzią na każdą trudność z koncentracją, relacjami czy przeciążeniem. Równie ważne jest ustalenie, co rzeczywiście utrudnia codzienne życie i jakiego wsparcia potrzebujesz.
Jeśli odnajdujesz w tym opisie własne doświadczenia, ale nie wiesz, od czego zacząć, nie musisz samodzielnie rozstrzygać, czy ich przyczyną jest ADHD, autyzm czy coś innego. Możesz porozmawiać o swoich trudnościach podczas konsultacji psychologicznej.
W Centrum Psychoterapii HELP możesz skorzystać z konsultacji wstępnej (sesja próbna) w cenie 120-150 zł / 50 min, aby uporządkować to, co Cię niepokoi, i wspólnie ze specjalistą zastanowić się nad dalszymi krokami - umów tutaj: https://psychoterapiahelp.bookero.pl Niezależnie od tego, czy będzie to psychoterapia, konsultacja psychiatryczna czy skierowanie do odpowiedniej diagnostyki, punktem wyjścia pozostaje Twoja indywidualna sytuacja. Nie musisz mieć gotowej diagnozy, żeby zacząć szukać odpowiedzi.
Bibliografia
Micai, M., Fatta, L. M., Gila, L. i in. (2023). Prevalence of co-occurring conditions in children and adults with autism spectrum disorder: A systematic review and meta-analysis. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 155, 105436. https://doi.org/10.1016/j.neubiorev.2023.105436
Zhong, Q., & Porter, M. (2024). Autism Spectrum Disorder Symptoms in Individuals with a Primary Diagnosis of Attention-Deficit/Hyperactivity Disorder: A Systematic Review. Review Journal of Autism and Developmental Disorders. https://doi.org/10.1007/s40489-024-00443-4
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Autism spectrum disorder in adults: diagnosis and management. Clinical guideline CG142. https://www.nice.org.uk/guidance/cg142
National Institute for Health and Care Excellence (NICE). Attention deficit hyperactivity disorder: diagnosis and management. Guideline NG87. https://www.nice.org.uk/guidance/ng87
FAQ – najczęstsze pytania o AuDHD
Czy AuDHD to oficjalna diagnoza?
Nie. AuDHD jest nieformalnym określeniem współwystępowania ADHD i autyzmu. W dokumentacji diagnostycznej rozpoznaje się oba zaburzenia zgodnie z odpowiednimi kryteriami.
Czy można mieć jednocześnie autyzm i ADHD?
Tak. Obecne klasyfikacje diagnostyczne pozwalają na rozpoznanie obu zaburzeń u tej samej osoby.
Jakie są objawy AuDHD u dorosłych?
Mogą obejmować połączenie trudności z uwagą, organizacją i impulsywnością z cechami dotyczącymi komunikacji społecznej, powtarzalnych wzorców zachowania, potrzeby przewidywalności lub szczególnej reaktywności sensorycznej. Nie istnieje jeden zestaw objawów charakterystyczny dla wszystkich osób.
Czy AuDHD może zostać rozpoznane po 40. roku życia?
Tak. ADHD i autyzm mają charakter neurorozwojowy, ale mogą zostać rozpoznane dopiero w dorosłości, również po 40. roku życia.
Czy AuDHD częściej występuje u kobiet?
Nie można tego jednoznacznie stwierdzić na podstawie samej liczby późnych diagnoz. Sposób rozpoznawania ADHD i autyzmu oraz różnice w widoczności objawów mogą wpływać na to, kto i kiedy otrzymuje diagnozę.
Czy istnieje test na AuDHD?
Nie istnieje jeden test, który samodzielnie potwierdza AuDHD. Diagnostyka obejmuje ocenę ADHD i autyzmu, historię rozwoju oraz różnicowanie z innymi trudnościami.
Czy osoba z AuDHD może dobrze funkcjonować zawodowo?
Tak. Niektóre osoby odnoszą sukcesy zawodowe i posiadają wysokie kompetencje, mimo że określone aspekty codziennego funkcjonowania wymagają od nich znacznego wysiłku lub dodatkowego wsparcia.
Czy psychoterapia pomaga osobom z AuDHD?
Może pomagać w radzeniu sobie ze stresem, lękiem, trudnościami emocjonalnymi i relacyjnymi oraz w rozwijaniu praktycznych strategii funkcjonowania. Ważne, aby sposób pracy uwzględniał indywidualne potrzeby osoby z ADHD i autyzmem. O autorce
Katarzyna Szostak – psycholog i dyplomowana psychoterapeutka integratywna z Centrum Psychoterapii HELP. W swojej pracy zajmuje się pomocą psychologiczną i psychoterapią osób dorosłych oraz par - www.cphelp.pl/szostak
Artykuł ma charakter psychoedukacyjny i został opracowany z uwzględnieniem literatury naukowej. Nie zastępuje indywidualnej konsultacji diagnostycznej ani psychoterapeutycznej.
Komentarze