Wypalenie zawodowe - jak się objawia i jak sobie z nim poradzić?
Zaktualizowano: 26 wrz
Ciągłe zmęczenie, coraz mniejsze zaangażowanie i niechęć do pracy — czy to zwykły gorszy okres, czy objawy wypalenia zawodowego? Przewlekły stres w pracy może stopniowo odbierać energię nawet osobom, które lubią to, co robią. Sprawdź, czym jest wypalenie zawodowe, na jakie sygnały zwrócić uwagę i jak zacząć sobie z nim radzić.
Czym jest stres?
Stres to nieodłączna część życia każdego człowieka. Z jednej strony może być pozytywny (tzw. eustres), który motywuje do działania, osiągania nowych celów zawodowych i osobistych. Z kolei stres negatywny (tzw. dystres), z którym mierzymy się w sytuacjach trudnych, może doprowadzić do szeregu objawów psychosomatycznych oraz trudności w życiu codziennym.
Wzorzec reakcji na stres, możemy pogrupować w następujące fazy:
faza I: reakcja alarmowa - szok jakiego doznaje organizm w trakcie sytuacji stresowej, uruchamia wszelkie zasoby organizmu, które używane są do jak najszybszego i skutecznego pokonania zagrożenia
faza II: odporność i przystosowanie - organizm koncentruje się na usunięciu zagrożenia, którym jest stresor. Proces jest wyczerpujący, ponieważ zużywa zasoby organizmu, zarówno fizjologiczne, jak i psychologiczne
faza III: wyczerpanie - długotrwałe używanie zasobów, prowadzi do wyczerpania organizmu, przez co jest bardziej podatny na choroby i zaburzenia. W tym momencie mogą powstać różne choroby związane ze stresem
Czym jest wypalenie zawodowe?
Wypalenie to reakcja na długotrwały stres i presję, która spowodowana jest pracą. Długotrwałe zmęczenie i przeciążenie pracą, doprowadza do psychicznego i fizycznego wyczerpania organizmu. Może być jednak spowodowane także nudą, rutyną jakiej osoba doświadcza w swoim miejscu pracy.
Osoby dotknięte tym syndromem, tracą zaangażowanie do pracy, są coraz bardziej zobojętniałe na to, co dzieje się w ich miejscu zatrudnienia. Wyróżnia się dwa rodzaje wypalenia zawodowego:
bierne - reakcja organizmu na źródła wypalenia
aktywne - wypalenie zawodowe jest skutkiem wydarzeń oraz czynników zewnętrznych np. atmosfera w środowisku pracy
Według Christiny Maslach wypalenie zawodowe ma trzy wymiary:
poznawczy - obniżone poczucie własnych kompetencji (brak wiary we własne możliwości, poczucie marnowania czasu)
emocjonalny - wyczerpanie psychiczne oraz fizyczne (pesymizm, drażliwość, rozdrażenienie)
interpersonalny - depersonalizacja (obniżona wrażliwość, brak cierpliwości wobec innych)
Wypalenie zawodowe może skutkować nie tylko spadkiem motywacji, ale także spadkiem produktywności, chęci do pracy, a finalnie nawet do rezygnacji z pracy.
„Samo zmęczenie po pracy nie oznacza wypalenia zawodowego. Warto jednak przyjrzeć się sytuacji, gdy odpoczynek coraz rzadziej przynosi ulgę, a do wyczerpania dołącza narastający dystans do pracy i poczucie, że nasze działania niewiele dają. Wtedy pytajmy nie tylko, jak lepiej radzić sobie ze stresem, ale również co w warunkach pracy wymaga zmiany”. - tłuamczy Katarzyna Szostak, psycholog i psychoterapeutka.
Jakie są przyczyny wypalenia zawodowego?
Wypalenie zawodowe nie musi wynikać wyłącznie z dużej liczby obowiązków. Znaczenie mogą mieć m.in. długotrwałe przeciążenie, niewielkie poczucie wpływu, konflikt wartości, problemy w relacjach zawodowych, niewystarczające zasoby do wykonywania pracy czy brak możliwości regeneracji. Dlatego samo „lepsze zarządzanie czasem” nie zawsze rozwiązuje problem.
Wiecęj na ten temat opowiada Asia, certyfikowana interwentrka kryzysowa tutaj: https://www.cphelp.pl/post/wypalenie-zawodowe
Jakie są jego objawy?
Objawy wypalenia zawodowego można podzielić na trzy kategorie:
wyczerpanie psychiczne
negatywne podejście do siebie
negatywne podejście do pracy
poczucie nieudolności
agresja
negatywne relacje ze współpracownikami
wyczerpanie emocjonalne
poczucie osamotnienia
poczucie braku perspektyw
poczucie rozczarowania
brak chęci do działania
depersonalizacja
problemy z kontrolą emocjonalną
wyczerpanie fizyczne
chroniczne zmęczenie
zaburzenia snu i apetytu
brak energii
brak motywacji do działania
Czy wypalenie zawodowe może powodować objawy fizyczne?
Osoby doświadczające długotrwałego stresu związanego z pracą mogą zgłaszać również dolegliwości fizyczne, takie jak napięcie mięśni, bóle głowy, problemy ze snem, zmęczenie czy dolegliwości ze strony układu pokarmowego, np. biegunki, bóle brzucha. Objawy te nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla wypalenia zawodowego i mogą mieć wiele innych przyczyn. Utrzymujące się lub nasilone dolegliwości warto skonsultować z lekarzem.
Jak sobie z nim poradzić?
Najlepszym sposobem, aby zapobiec wypaleniu zawodowemu jest wykonywanie satysfakcjonującej pracy, którą się lubi. Niestety nawet to może nie uchronić przed wypaleniem zawodowym. Zbyt duże zaangażowanie emocjonalne w pracę, może doprowadzić do wypalenia. Okazuje się, że pracoholizm i brak równowagi między pracą, a życiem osobistym, może doprowadzać do wypalenia nawet u osób, które lubią swoją pracę.
Aby zapobiec wypaleniu, trzeba pamiętać o zachowywaniu równowagi między obowiązkami zawodowymi, a życiem prywatnym, a także o przykładaniu wagi do odpoczynku. Warto też zadbać o swoje granice i brać na siebie tylko taką ilość obowiązków, jakiej jest się w stanie podołać. Do sfery zawodowej warto też podchodzić z lekkim dystansem i nie traktować ich jako wyznacznik swoich kompetencji. Pomocne jest także zwracanie uwagi na sygnały płynące z ciała - to ono jako pierwsze informuje nas o tym, że coś jest nie tak. Gdy ciało wysyła te sygnały, warto skorzystać z urlopu, żeby zdobyć trochę czasu do zdystansowania się i odpoczęcia od obowiązków.
Długotrwały syndrom wypalenia, może prowadzić do depresji i zaburzeń lękowych. Jeśli pojawiają się któreś z objawów tych zaburzeń, to warto skonsultować się ze specjalistą, aby otrzymać profesjonalną pomoc i wsparcie.
Jak odpoczywać przy wypaleniu zawodowym?
Przy wypaleniu zawodowym samo „nicnierobienie” nie zawsze oznacza skuteczną regenerację. Warto zwrócić uwagę m.in. na możliwość psychicznego odłączenia się od pracy, odpoczynek, poczucie wpływu na sposób spędzania czasu oraz aktywności, które dają poczucie rozwoju lub satysfakcji. Szczególnie ważne może być ograniczenie sytuacji, w których formalnie odpoczywamy, ale nadal sprawdzamy wiadomości, analizujemy problemy zawodowe lub pozostajemy w gotowości do pracy.
"Regeneracja to nie tylko sen i brak obowiązków. Ważnym jej elementem są również satysfakcjonujące relacje – spotkania z ludźmi, przy których możemy czuć się swobodnie, doświadczać bliskości i na chwilę przestać funkcjonować wyłącznie w roli zawodowej.” - dodaje Katarzyna Szostak, psycholożka z Centrum Psychoterapii HELP
Czy urlop pomaga na wypalenie zawodowe?
Urlop może stworzyć przestrzeń do odpoczynku i czasowo zmniejszyć przeciążenie, ale nie zawsze usuwa czynniki odpowiedzialne za wypalenie. Jeśli po powrocie pozostają nadmierne wymagania, brak wpływu, konflikty, niewystarczające zasoby lub inne przewlekłe stresory, trudności mogą powrócić. Dlatego wychodzenie z wypalenia może wymagać zmian nie tylko w sposobie odpoczywania, ale również w samych warunkach funkcjonowania zawodowego.
Ile trwa wychodzenie z wypalenia zawodowego?
Nie ma jednego czasu potrzebnego na powrót do równowagi. Znaczenie mają m.in. nasilenie i czas trwania trudności, warunki pracy, możliwość ograniczenia stresorów oraz dostępne wsparcie. Sam urlop może przynieść chwilową ulgę, ale jeśli po powrocie pozostają te same czynniki powodujące przewlekłe przeciążenie, problem może szybko powrócić.
Czy trzeba zmienić pracę przy wypaleniu zawodowym?
Niekoniecznie. Decyzja o zmianie pracy zależy od źródeł wypalenia i możliwości zmiany obecnych warunków. Czasami pomocne okazuje się ograniczenie przeciążenia, zmiana zakresu obowiązków, większa autonomia, postawienie granic lub rozwiązanie konkretnych problemów organizacyjnych. W innych sytuacjach zmiana środowiska zawodowego może być jedną z rozważanych możliwości. Warto najpierw ustalić, co rzeczywiście podtrzymuje problem.
Czy na wypalenie zawodowe można dostać L4?
Tak i jest to dość częste, jednak o czasowej niezdolności do pracy i wystawieniu zwolnienia lekarskiego decyduje lekarz na podstawie stanu zdrowia pacjenta, a nie samo użycie określenia „wypalenie zawodowe”. Jeśli przeciążeniu zawodowemu towarzyszą objawy zdrowotne, które utrudniają lub uniemożliwiają pracę, warto skonsultować je z lekarzem.
Wypalenie zawodowe czy depresja – jak je odróżnić?
Wypalenie zawodowe i depresja mogą mieć podobne objawy, takie jak zmęczenie, spadek motywacji czy trudności z koncentracją. Wypalenie jest jednak związane przede wszystkim z kontekstem zawodowym, podczas gdy objawy depresji mogą obejmować wiele obszarów życia. Oba problemy mogą również współwystępować. Jeśli obniżony nastrój, utrata zainteresowań lub inne niepokojące objawy utrzymują się, warto skonsultować się ze specjalistą zamiast próbować samodzielnie stawiać diagnozę.
Czy wypalenie zawodowe może prowadzić do depresji?
Wypalenie zawodowe i depresja są odrębnymi zjawiskami, choć część ich objawów może się pokrywać. Badania wskazują również na związek między nasileniem wypalenia a objawami depresyjnymi, jednak nie oznacza to prostego mechanizmu, w którym wypalenie zawsze „zamienia się” w depresję. Długotrwałego pogorszenia samopoczucia nie warto więc tłumaczyć wyłącznie przeciążeniem pracą.
Komentarze